O kodu tam hatırlamıyorum ama yapmış olduğunuz configurasyon dosyasını test etmeniz için bir komut; Çalışan config dosyasını aktif ediyor ancak startup confige yazmıyor böylelikle sizin belirtiğiniz süre içinde reset atıp eski config dosyanıza geri dönmenizi sağlıyor. Hatırlayan olursa bi zahmet yazıversin bana Neyse konumuza geri dönelim kullandığımız script çok basit iptables’ı sıfırlıyor tabi cronjob a bunu atıyoruz çalışamaya başlamadan olurda kendimizi kilitlersek diye
#!/bin/bash
# Firewallumuzu olduğu gibi bırakmak için aşağıdaki durum değerini 0 bırakıyoruz.
# Firewallumuzu resetlemek istiyorsak durum degeri 1 olmalı ki döngüye girip firewallu sıfırlasın.
durum=1
# Centos Redhat ve Fedora sistemler dışındaki dağıtımlar için değerimiz "hayir" olucak
# Ben Centos kullandığım için benim değerim evet
sistem=evet
yol=/sbin/iptables
if [ "$durum" == "1" ];
then
if [ "$sistem" == "evet" ];
then
# Firewall'u durdurmak için
/etc/init.d/iptables stop
else
# Diğer linux distroları için aşağıdaki kodları kullanıyor.
$yol -F
$yol -X
$yol -Z
for tablo in $(/proc/net/ip_tables_names)
do
$yol -t $tablo -F
$yol -t $tablo -X
$yol -t $tablo -Z
done
$yol -P INPUT ACCEPT
$yol -P OUTPUT ACCEPT
$yol -P FORWARD ACCEPT

fi
else
:
fi
Çalıştırma izni için
chmod +x /root/sifirla.sh
Bu dosyamızı 5 dk da bir çalıştırmak için /etc/crontab altına
*/5 * * * * root /root/sifirla.sh satırını ekliyoruz.
Önemli nokta: Çalışmaya başlamadan önce yukarıdaki durumu dikkate alınız!!!

Ekleyen Üyemiz :           BSD

rm: Argument list too long

Ekleyen Üyemiz : BSD

Öncelikle sisteminizin şu anki ip adresini kontrol edin:

kitap# ifconfig
lnc0: flags=8843 mtu 1500
        inet 10.0.0.58 netmask 0xffffff00 broadcast 10.0.0.255
        ether 00:0c:29:a7:61:41
lp0: flags=8810 mtu 1500
lo0: flags=8049 mtu 16384
        inet 127.0.0.1 netmask 0xff000000
kitap# _
Koyu harflerle yazılmış olan kısım lnc0 isimli ethernetinizin ip adresidir.
ether Kelimesiyle başlayan ifade ise ethernet kartınızın MAC adresidir.

Gelelim ethernet kartımızın (unixte ağ arayüzü yani network interface diye geçer) ayarlarını yapmaya:

kitap# /stand/sysinstall 

komutunu çalıştırıyoruz.
Karşımıza gelen menüden Configure seçeneğini seçelim.
Gelen seçeneklerden ise Network konfigurasyonu bölümüne girelim.
Network konfigurasyonunda ise Interfaces kısmına girelim.
(Girdiğimiz menülerin isimlerini bir araya getirin. Bakın ne oluyo= Configure Network Interfaces Dikkat ettiniz mi? )

Aşağıdaki gibi bir menü gelecek:

Bu menüden IP adresini değiştirmek istediğiniz ethernet kartınızı seçin.
(Burada benim ethernet kartım lnc0: Lance/PCnet (Isolan/Novell Ne2100/NE32-VL) ethernet)

Kartınızı seçtikten sonra aşağıdaki gibi bir konfigurasyon ekranı gelecek. Burada istediğiniz değişikliği yapın:

Değişiklikleri yaptıktan sonra OK seçeneğini seçin ve program çıkın.

Yapmış olduğunuz değişiklikler henüz uygulanmadı ancak konfigürasyon dosyasına kaydedildi.
Bu değişiklikleri aktif hale getirmek için:

kitap# /etc/netstart

komutunu çalıştırın.

kitap# /etc/netstart
hw.bus.devctl_disable: 1 -> 1
lnc0: flags=8843 mtu 1500
        inet 10.0.0.10 netmask 0xffffff00 broadcast 10.0.0.255
        ether 00:0c:29:a7:61:41
lo0: flags=8049 mtu 16384
        inet 127.0.0.1 netmask 0xff000000
add net default: gateway 10.0.0.2
Additional routing options:.

Değişikliklerin uygulanıp uygulanmadığını netstart’ın ekrana vermiş olduğu çıktıdan kontrol edebilirsiniz.

IP Değiştirme bitti. Hepsi bu kadar

Özkan KIRIK 
FreeBSD Sistem Yöneticisi 
    

if / if-else Yapısı:
Kullanımı diğer dillerde olduğu gibi;

if  koşul
        koşul gerçeklenmişse çalışacak kod

Yalnız, sözdizimi C programcıları için biraz yabancı olabilir. Herşeyden önce kontrol yapılarının bloklarının kapanışları ve karşılaştırma operatörleri biraz farklı. Mesela çok basit bir if örneği yazacak olursak;
root@gnu [17:13:53] # cat current.sh
#!/bin/bash
 
Gördüğünüz gibi gerçekliğini denediğimiz koşul köşeli parantezler arasında ve blok kapanışı da farklı. Bu arada kısa bir not; köşeli parantezleri kullanmadan da karşılaştırmalar yapabiliriz. Bunun için test deyimi kullanılır. Yukarıdaki kodun test ile yazılmış hali aşağıdadır.
if test $bir -lt $iki; then
        echo 'bir > iki'
fi
 
Tekrar sözdizimine dönecek olursak;if yapısının şablonunu Bash’e göre tekrar yazalım:

bir=1
iki=2

if [ $bir -lt $iki ]; then
        echo ‘bir > iki’
fi

exit
root@gnu [17:14:30] # ./current.sh
bir > iki

if koşul; then
        # Çalışacak Kod
elif koşul; then
        # Çalışacak Kod
fi

if’in bloğunu kapatan anahtar sözcüğün if’in tersi olduğuna dikkat; aynı kural case (o da esac anahtar sözcüğü ile kapanır) yapısında da geçerli.

Burada kullanabileceğimiz operatörlerden bazıları şunlar:
-eq  :  eşit (equal)
-ne  :  eşit değil (not equal)
-lt  :  küçük (less than)
-le  :  küçük eşit (less than or equal to)
-gt  :  büyük (greater than)
-ge  :  büyük eşit (greater than or equal to)
Not: Bash betiklerindeki karşılaştırmalarda <, > ve != gibi operatörleri de kullanabilirsiniz ancak bunlar diziler için kullanılırlar (mesela iki karakter dizisinin karşılaştırılmasında).

Bu operatörlerle ilgili bir örnek daha sanırım yeterli olacaktır. Betiğimizin parametre olarak aldığı dosyanın satır sayısını ekrana yazsın ( biri wc -l < current.sh mi dedi? ) Tabii ki daha kolay sonuca ulaşabiliriz ancak bu sadece bir örnek;
root@gnu [18:32:06] # cat -n current.sh
     1  #!/bin/bash
     2
     3  if [ $# -ne 1 ]; then
     4          echo "Hatali parametre!";
     5          echo "Kullanim: $0 dosya_adi";
     6          exit;
     7  fi
     8
     9  echo $1 adli dosya `wc -l < $1` satir
    10
    11  exit
    12
root@gnu [18:32:41] # ./current.sh current.sh
current.sh adli dosya 12 satir
 
Geçen dersten hatırlarsanız $# kabuk değişkeni betiğe gelen parametre sayısını tutuyordu;

Not: Eğer betiğinizde bir hata varsa Bash kabuğuna -x parametresini göndererek yapılan işlemleri ve çalıştırılan komutları adım adım görebilirsiniz:
root@gnu [18:43:29] # cat current.sh
#!/bin/bash -x
 
Bu şekilde, özellikle ayırma (parsing) hataları, çok kolay bulunuyor.

if [ $# != 1 ]; then
        echo “Hatali parametre!”;
        echo “Kullanim: $0 dosya_adi”;
        exit;
fi

echo $1 adli dosya `wc -l < $1` satir

exit

root@gnu [18:43:32] # ./current.sh current.sh
+ ‘[' 1 '!=' 1 ']‘
++ wc -l
+ echo current.sh adli dosya 12 satir
current.sh adli dosya 12 satir
+ exit

case/esac Yapısı:

case/esac de tıpkı C ve Pascal’da olduğu gibi olması muhtemel durumları ele almak için kullanılır. Genel yapısı aşağıdaki şekildedir:
case seçenek in
     durum_1)
          komutlar
          ;;
     durum_2)
          komutlar
          ;;
     durum_3)
          komutlar
          ;;
     *)
          komutlar
esac
Burada tahmin edeceğiniz gibi çeşitli durumlarda aradığımız seçenek’in gerçekleşip gerçekleşmediğine bakıyoruz. Yukarıda yazılan 3 durumda da aradığımız koşulun olmaması durumunda *) ile belirtilen kısımdaki kod çalıştırılır. Sanırım bir örnekle daha rahat anlaşılacaktır. Aşağıdaki örnekte kullanıcıdan bir dosya adı alıp bu dosyanın çeşitli özelliklerini yazdıralım; yazdırılacak özellikler de bir menüden seçilsin. Ancak bundan önce kodda kullanacağımız bir kaç özelliği söylemekte fayda var.

Aşağıdaki operatörler sorunun cevabının evet olduğu yerlerde doğru değerini üretir.

-a dosya : Dosya var mı?
-b dosya : Dosya var mı ve blok özel dosyası mı? (aşağıdaki not’a bakınız)
-c dosya : Dosya var mı ve karakter özel dosyası mı? (aşağıdaki not’a bakınız)
-d dosya : Dosya var mı ve bir dizin mi?
-e dosya : Dosya var mı?
-f dosya : Dosya var mı ve sıradan bir dosya mı?
….
Bu gibi bir çok kontrol operatörü var; diğerleri için bash kabuğunun yardım dosyalarına bakmanızı tavsiye ederim..

Not: “block special file” ve “character special file” kelimelerinin çevirilerinin sırıttığının farkındayım ve çeviri önerilerinizi bekliyorum. Bunları açıklamak gerekirse blok özel dosyalar taşıdıkları veriye rastgele erişim yapabildiğimiz dosyalardır ve bunlara örnek olarak ana bellek ve sabit diskler verilebilir. Karakter özel dosyalar ise çoğunlukla girdi/çıktı işlemlerinde kullanılan ve sadece veri alıp yolladığımız -yani rastgele erişimin sözkonusu olmadığı- dosyalardır. Bunlara ise USB girişleri ve konsol örnek verilebilir. Daha ayrıntılı bir liste için:
root@slackware [20:11:37] # cat /proc/devices
Character devices:
  1 mem
  2 pty
  3 ttyp
  4 ttyS
  5 cua
  7 vcs
10 misc
14 sound
29 fb
...........
 
komutunu kullanabilir ve devices dosyasını inceleyebilirsiniz. Artık örneğimize dönebiliriz (örneğin ne yaptığını hatırlıyoruz değil mi? )
#!/bin/bash
# -x
 

echo “Dosya Adi:”
read dosya

echo : $dosya adli dosya hakkinda bilmek istedikleriniz?

# Seçenekleri ekrana yaz ve kullaniciya sor
echo “1) Ben yazdim ama bu dosya var mi?”
echo “2) Bu dosyadaki haklarim nelerdir?”
echo “3) Ayni isimde baska neler var?”
echo “4) Sil sen bu dosyayi isim yok onla!”
echo “Seçiminiz: ”
read secenek

case $secenek in
     1)
          if [ -a $dosya ]; then
               echo “Evet var”
          else
               echo “Hayir yok ama yaratirizz ”
          fi
          ;;
     2)
          echo “Haklariniz: ”
          if     [ -r $dosya ]; then
               echo -n “r (okuma) “;
          fi;if     [ -w $dosya ]; then
               echo -n “w (yazma) “;
          fi;if     [ -x $dosya ]; then
               echo “x (calistirma) “;
          fi
          ;;
     3)
          echo \”$dosya\” adinda `locate -i $dosya|wc -l` tane daha dosya var
          ;;
     4)
          rm -i $dosya
          ;;
     *)
          echo “Hatali seçenek! ”
esac

exit

Örnek bir çıktı ise;
root@slackware [22:59:14] # ./shell.sh
Dosya Adi:
core
: core adli dosya hakkinda bilmek istedikleriniz?
1) Ben yazdim ama bu dosya var mi?
2) Bu dosyadaki haklarim nelerdir?
3) Ayni isimde baska neler var?
4) Sil sen bu dosyayi isim yok onla!
Seçiminiz:
3
“core” adinda 2231 tane daha dosya var

case/esac yapısıyla ilgili son bir örnek; bu örneğimiz ise calc adında olsun ve komut satırından girilen basit aritmetik işlemleri (3+5, 7*8 gibi 2 sayı ve bir operatörden oluşan) yapsın.
#!/bin/bash
 
Yalnız bu betikte dikkat edilmesi gereken iki nokta var: Birincisi çarpma operatörünün Bash kabuğunda özel bir anlamı vardır ve komut satırı parametrelerinin elde edilmesinde kullanılır. Bu yüzden çarpma işlemi yaparken betiğe “3 \* 4″ gibi bir parametre vermelisiniz (hatırlarsanız ters bölü karakteri özel karakterlerin anlamlarını yitirmesine yarıyordu). İkincisi ise bir bug (böcük); case/esac yapısında en sondaki -düşündüklerimizin dışındaki durumları ele alan- *) kısmı çarpma işlemi ile çakışıyor. Yani, operatör yerine herhangi bir değer girmeniz halinde kendince bir çıktı üretecektir. Bu konuda aklıma gelen bir şey yok, önerilerinizi bekliyorum.

if [ $# -ne 3 ]; then
     echo hatali parametre!
     echo kullanim: $0 sayi operator sayi
     exit
fi

case $2 in
     +)
          echo sonuc: `expr $1 + $3`
          ;;
     -)
          echo sonuc: `expr $1 – $3`
          ;;
     /)
          echo sonuc: `expr $1 / $3`
          ;;
     *)
          echo sonuc: `expr $1 \* $3`
          ;;
esac

exit

Örnek bir çıktı;
root@slackware [20:22:05] # ./calc.sh 3 + 99
sonuc: 102
Şimdilik benden bu kadar. Bir sonraki derste görüşmek üzere.

M.Barış Demiray

En başından başlayalım.

GNU/Linux Dağıtımı:

Önceki dersimizde Linux’un ne olduğundan bahsetmiştim. Hatırladığınız gibi Linux bir işletim sistemi çekirdeğidir. Ancak bir işletim sistemi sadece “çekirdek” yazılımı değildir. Bu çekirdek yazılımını kullanan ve kullanıcının istediklerini gerçekleştirebilmesini sağlayacak yazılımlara da ihtiyacımız vardır. Çünkü çekirdek yazılımı bilgisayarın donanımı ve üzerinde çalışabilecek olan yazılımlar ile iletişim kurabilir. Kullanıcı ile doğrudan etkileşime giremez. Bu yüzden kullanıcı ve işletim sistemi arasında köprü oluşturacak farklı yazılımlara ihtiyacımız vardır. Linux yazılaya başlamadan önce “GNU – GNU is Not Unix” isimli bir “serbest yazılım projesi” başlamıştı. Bu proje bir bilgisayarın üzerinde olması gereken her tür yazılımın açık kaynak kodlu olarak hazırlanması olarak özetlenebilir. Bu proje işletim sisteminden her hangibir yardımcı yazılıma kadar bir çok yazılımı da içeriyordu. Linux işletim sisteminin geliştirilmeye başlandığı dönemde GNU projesinin işletim sistemi henüz hazır değildi. Linux işletim sistemi çok hızlı bir şekilde gelişiyor ancak GNU projesinin işletim sistemi (GNU Hurd) Linux kadar hızlı yol alamıyordu. Bu dönemde tam olarak serbest yazılımlar ile bilgisayarını kullanmak isteyen kullanıcılar GNU projesinin yazılımları ile birlikte Linux işletim sistemini kullanıyorlardı. Bu dönemlerde GNU/Linux u kurmak sadece bilgisayar dahilerince yapılabilirdi. Bundan yola çıkarak kullanıcılar ve serbest yazılımdan para kazanmayı düşünen işletmeler, GNU/Linux birleşimini ve piyasada bulunan diğer serbest yazılımları bir araya getirmeye ve bunların kurulum, ayarlama gibi işlemlerini yapacak kolay yazılımları geliştirmeye başladılar. İşte bu yazılımların bir araya getirilmesi ile oluşturulan yazılım paketlerine GNU/Linux dağıtımı (İngilizcesi GNU/Linux Distribution) deniyor.
Böylece birçok kişinin linux versiyonu olarak bildiği şeylerin aslında (kısaca) Linux dağıtımı olduğunu öğrenmiş oldunuz. Peki Linux versiyonu nedir?

Linux versiyonu:

Linux versiyonu, linux işletim sisteminin birbirinden farklı özelliklere sahip olan (daha yeni veya daha eski ) halleridir. Aslında bu çok basit bir olgu. Yazılım geliştirenler ya da en azından bilgisayar kullanıcısı olanlar kolayca anlayacaktır. Linux versiyonları, versiyonun ne kadar gelişkin olduğunu belirtecek biçimde numaralanır. Bu numaralar 2.4.18 gibi 3 kısımdır. Bu kısımlardan 1.cisi Ana versiyon numarasıdır(Major). Bu numara çok belirgin değişikler durumunda artar. 2.kısım Alt Versiyon numarasıdır(Minor). Bu numara bu versiyon özelliklerinin ne kadar çok geliştirilmiş olduğunu anlatır. Bu Minor numaralarının ayrı bir önemi de tek sayı olmaları halinde güvenilir olmayan henüz oturmamış ve muhtemelen bir çok hata içeren bir çekirdek olduğunu belirtmesidir. Dikkatli olanlarınız farketmiş olabilir dağıtımlar muhakkak minor versiyon numarası çift sayı olan yani stabil olan çekirdekleri içerir. Son kısımda yama numarasıdır (patch). Bu da bu çekirdeğin kaç kez yamanmış olduğunu gösterir. Genellile her yama bir den fazla hatayı düzeltecektir.

Bu iki kavramdan sonra basit bir önerimi sunayım. Kurulum için deneyimsizseniz Fedora, Mandrake veya SUSE gibi çok kolay kurulabilen dağıtımları tercih etmelisiniz. Bu iki ana kavram dağıtım tercihi esnasında işinize yarayacak şeylerdir. Artık kurulum içerisinde önem arz edecek olan şeylere geliyoruz.

Disk – Bölümü (Partisyon):

Kurulum içinde önemli olan bir kavram disk bölümüdür. Disk bölümleri fiziksel bir parça olan diskleri, işletim sistemince kullanabilmek amacıyla ortaya çıkmıştır. İşletim sistemi kullanıcı tarafından istenen her türlü dosyaya en hızlı ve en doğru biçimde ulaşmak zorunda olduğu için diske yazarken ve okurken bazı kurallara uyarak bu işlemleri optimum hız ve doğrulukta çalışır. Bu yüzden fiziksel olan diski bir şeklide haritalamalı. Doğal olarak haritalama işlemini depolama ortamının tümü üzerinde veya bir bölümünde yapabilir. Bu haritalamanın yapıldığı bölümlere disk bölümü (partition) deniyor. Ancak bu konu başka bir kavramı da içeriyor.

Dosya Sistemi:

İşletim sisteminin, bu haritalama işlemini yaparken bazı kurallara uyacağını söyledim. Bu kurallara da dosya sistemi (file system) deniyor. Günümüzde çok fazla dosya sistemi bulunuyor. Linux bu dosya sistemlerinden bir çoğunu kullanabilmektedir. Bir liste vermek gerekirse:
adfs, affs, autofs, coda, coherent, cramfs, devpts, efs, ext, ext2, ext3, hfs, hpfs, iso9660, jfs, minix, msdos, ncpfs, nfs, ntfs, proc, qnx4, ramfs, reiserfs, romfs, smbfs, sysv, tmpfs, udf, ufs, umsdos, vfat, xenix, xfs, xiafs, ntfs (okuma ve deneysel olarak yazma) dosya sistemleri sayılabilir. Ayrıca bu dosya sistemlerinden başka bir de swap dosya sistemi bulunuyor. Ancak bu başka bir başlık konusudur. Ancak swap dosya sistemini anlayabilmek için Sanal bellek kavramını anlamak gerekmektedir.

Sanal bellek:

Sanal bellek, fiziksel bellek miktarlarının yetersiz olduğu zaman depolama alanlarının işlketim sistemince bellek gibi kullanılması olarak basitleştirilebilir. Ancak durum tam olarak bu değildir. İşletim sistemi sanal belleği öncelikli olarak bellek olarak kullanmaz. Bellek yetersiz olduğunda öncellikle bellekte bulundurması en az gereken verileri sanal belleğe aktarır. Ancak hiç bir zaman işletim sistemi bellekte olmayan veriyi işlemciye kullandırtamaz. Bu yüzden sanal bellekte olan veriye ihtiyaç duyulduğunda yine bu veriyi belleğe aktarmak zorundadır. Bu durumda, aslında sanal bellek depolama aygıtının bellek olarak kullanılması değil, ara depolama olarak kullanılması denebilir.

Swap Dosya Sistemi:

Aslında swap dosya sistemi tam bir dosya sistemi değildir. Linux un sanal bellek olarak kullanacağı alanın değişikliğe uğramadan en yüksek performansa uygun biçimde kullanabilmesi için ayrı bir bölüm olarak tutulması amacıyla oluşturulmuştur. Linux ile herhangi bir dosya sistemini veya belirli ölçütlerle oluşturulmuş dosyaları bile sanal bellek olarak kullanabilirsiniz.

Ön Yükleyici:

Bu kavram bilgisayar mimarileri ile doğrudan ilgili olan bir kavramdır. Öncelikle bilgisayarımız nasıl işlemeye başlıyor onu bilmemiz gerekiyor. Bilgisayarımızda bulunan BIOS (basic input output system) chipi belleği haritalamaya başlıyor. Bildiğiniz gibi mikro işlemciler bilgisayarımızın merkezidir ve birincil bellek (yani RAM ve Registerlar) üzerinde olmayan hiç bir veriye ulaşamaz. Von-Neuman Mimarisi için her tür yazılım, donanım ve veri, birincil bellek üzerinde bulunur. Peki bir donanım nasıl bellek üzerinde bulunuyor? Bunun aslında çok basit bir anlamı var. Her tür donanınım veri alış-verişi yapma zorunluluğu bulunur. Mikro işlemci bu veri alış-verişini yaparken belleğin bu donanım ile ilişkilendirilmiş olan alanına veri yazar ve veri almak istediğinde bu donanınım da bu belirli alandaki uygun yere veri yazmasını bekler. Bu yüzden BIOS belleği adresler iken fiziksel olarak bulunmayan ancak bu donanımların veri alış-verişi için üzerilerinde bulunan belleklerini de birincil bellek haritası üzerinde aynı doğrusal bellek birimi imiş gibi gösterir. Mikroişlemci de bu bellek haritasının belirli bir alanından başlayarak komutları işlemeye başlar. Bu noktada doğru başlangıç komutları yoksa sistem başlayamaz. İşte ön yükleyici denen yazılımda özel olarak ayrılmış olan belirli bir miktar bellekte bulunacak ve uygun işletim sistemlerini belleğe yüklemek sorumluğu olan yazılımdır. Birden fazla disk bölümünde işletim sistemleri bulunabilir. Bu yüzden ön yükleyiciler birden fazla işletim sistemini açabilecek yeteneklere sahip olabilir. Linux için kullanılan 2 tane ön yükleyici yazılım vardır. Bunlar eski Lilo (Linux Loader) ve daha yeni olan GRUB (GRand Unified Bootloader). Eğer tercih yapmak zorunda kalırsanız, benim tavsiyem grub’u tercih etmeniz. Ama unutmayın en iyi bildiğiniz yazılım sizin için en iyi yazılımdır.

Paketler:

Paketler GNU/Linux dağıtımlarında birbirinden farklı yazılımların kurulumlarıdır.
Bağımlılık (dependency):

Unix tarafında yazılımlar, MS Windows tarafında olduğu gibi her şeyi yapmak ile sorumlu değildir. Birden fazla yazılım bir arada çalışarak işi bitirmeye çalışır. Her yazılım parçası, küçük bir iş yapar ama yaptığı işi en iyi biçimde yapmaya çalışır. Buna basit bir örnek grafik uygulamalarıdır. Genellikle grafik uygulamaları, konsol uygulamalarının ön tarafında çalışan birer arabirimdir. Ayrıca her yazılım bir çok kütüphaneyi kullanır.Genellikle programlar derlenir iken bu kütüphanelerde bulunan yazılımları, ikili hallerine eklenmez. Bu sayede aynı kütüphaneyi kullanan birden fazla yazılım aynı kodları içermeyecek. Bir noktadan kullanacak ve bu sayede bellek ve depolama kazancı sağlanacaktır. Bu yüzden programlar başka programlara ve kütüphanelere ihtiyaç duyarlar. İşte bu ihtiyaç duyulan yazılımlara bağımlılık denir. Eğer bir yazılımın bağımlı olduğu yazılımlar veya kütüphaneler sistemde bulunmuyorsa, bu yazılım büyük olasılıkla çalışmayacaktır.
Sonuç ve Tavsiye :

Bu bahsettiğim kavramları anladıysanız zaten pek bit tavsiyeye ihtiyaç duymayaksınız. Ancak unutmamanız gereken bir kaç nokta var. Linux dağıtımları doğal dosya sistemi olarak ext2 ya da ext3 kullanırlar (Suse için reiserfs). Benim tavsiyem journaling denen özel bir veri güvenliği sağlayan yapıyı içeren ext3 veya reiserfs kullanmanız. Ayrıca Bellek miktarınız 128 MBye kadar ise ve disk miktarınız yeterli ise en az bellek miktarınız kadar hatta mümkünse 2 katı kadar swap alanı ayırmanız. Ancak daha fazla bellek miktarına sahipseniz swap alanını küçük tutabilirsiniz. Ayrıca kurulum esnasında hangi paketlerin kurulduğuna bakmanız da kullandığınız pencere yöneticisinin (Daha sonraki konularda anlatacağım) menulerine eklenmemiş olan programları da kullanabilmeniz için iyi olur. Unutmayın bölümleme esnasında eski disk bölümlerinizi silmeniz işten bile değildir. Bu konuda azami dikkat gösterin.

Onur Yalazı

Örnek olarak bir domain seçelim:

subdomain    : www.ceturk.com
subdomain    : www.digerdomain.com
Serverip        : 1.2.3.4

www.ceturk.com ve www.digerdomain.com için farklı sunucular ve farklı ip adresleri kullanmadan aynı sunucu ve aynı ip adresi üzerinden yayın yapmak istiyoruz. Bunun için Virtual Host’a başvuruyoruz. DNS kayıtlarını aynı sunucuya yönlendirdikten sonra “httpd.conf” dosyasına eklememiz gereken konfigurasyona göz atalım:

NameVirtualHost 1.2.3.4

<Virtualhost 1.2.3.4>
ServerAdmin webmaster@ceturk.com
ServerName www.ceturk.com
DocumentRoot /htdocs/ceturk
ErrorLog /var/log/error_wwwceturkcom.log
CustomLog /var/log/access_wwwceturkcom.log common
</Virtualhost>

<Virtualhost 1.2.3.4>
ServerAdmin webmaster@digerdomain.com
ServerName www.digerdomain.com
DocumentRoot /htdocs/digerdomain
ErrorLog /var/log/error_wwwdigerdomaincom.log
CustomLog /var/log/access_wwwdigerdomaincom.log common
</Virtualhost>

Burada;
ServerName: web alanının adını temsil etmektedir.
DocumentRoot: Bu domain’e ait web alanının bulunduğu klasördür ve klasörün tam yolu (full path) belirtilmelidir.

Daha ayrıntılı bilgi için: http://httpd.apache.org/docs-project

Özkan KIRIK

FreeBSD Sistem Yöneticisi

DHCP servisi, bir ağdaki IP adreslerinin merkezi olarak yönetimini ve istemci bilgisayarların ağ ayarlarının dinamik olarak yapılmasını sağlar. Orta ve büyük ölçekli ağlarda iş ve zaman kaybını engellediği gibi yanlış konfigürasyondan kaynaklanabilecek sorunların ortadan kalkmasını sağlar.

DHCP Server Kurulumu:
•     # cd /usr/ports/net/isc-dhcp3/
•     # make install clean
•     >> dhcp-3.0.1rc11.tar.gz doesn't seem to exist in /usr/ports/distfiles
•     >> Attempting to fetch from ftp://ftp.FreeBSD.org/pub/FreeBSD/ports/distfiles/.
•     Receiving dhcp-3.0.1rc11.tar.gz (853934 bytes): 100% (ETA 00:00)
•     ...
•     ...
•     ===>   Generating temporary packing list
•     ===>   Compressing manual pages for isc-dhcp3-3.0.1.r11_1
•     ===>   Registering installation for isc-dhcp3-3.0.1.r11_1
•     # _
•     # rehash
•     # cd /usr/local/etc/rc.d
•     # mv isc-dhcpd.sh.sample isc-dhcpd.sh

DHCP Server Konfigürasyonu:
Kurulumu tamamladıktan sonra konfigürasyon aşamasına geçelim.
Aşağıdaki konfigurasyon örneğini ağınıza uyarlayarak /usr/local/etc/dhcpd.conf dosyasına yazın:

server-identifier dhcpsunucu;
option domain-name "ceturk.com";
option domain-name-servers 212.156.4.1;

default-lease-time 600;
max-lease-time 14400;

# ad-hoc DNS update scheme – set to “none” to disable dynamic DNS updates.
ddns-update-style none;

# Use this to send dhcp log messages to a different log file
log-facility local7;

# This is a subnet declaration.

subnet 10.0.0.0 netmask 255.255.255.0 {
range 10.0.0.1 10.0.0.253
option routers 10.0.0.254;
}
subnet 10.0.1.0 netmask 255.255.255.0 {
range 10.0.1.1 10.0.1.253;
option routers 10.0.1.254;
}

Bir ağ yazıcısı, bir sunucu gibi statik ip adresine sahip olması gereken clientlar için aşağıdaki çözümü uygulayabilirsiniz:

subnet 10.0.1.0 netmask 255.255.255.0 {
range 10.0.1.1 10.0.1.253;
option routers 10.0.1.254;
host ag_yazicisi {
hardware ethernet 08:00:07:26:c0:a5;
fixed-address 10.0.1.50;
}
}

Konfigürasyonu yaparken ağınızdaki tüm alt ağları (subnetleri) tanımlamalısınız. Aksi takdirde beklenmeyen sonuçlarla karşılaşabilirsiniz. Eğer ağınızda 802.1Q (VLAN) protokolü kullanılıyorsa, DHCP sunucunuza udp broadcast paketlerini relay etmeniz gerekir. Bunun için switch üzerinden DHCP Relay veya Helper Address’i ayarlamalısınız. Eğer switchleriniz Cisco ise:

•     Switch# configure terminal
•     Switch(config)# interface <vlan_tanımlı_arayüz>
•     Switch(config-if)# ip helper-address <dhcp_server_ip>

Olacak şekilde konfigüre etmelisiniz.

DHCP sunucunuza takılı birden fazla ağ arayüzü mevcut ve belli interfacelerden gelecek olan DHCP isteklerinin yanıtlanmaması için o ağ arayüzünün subnetini tanımlayın ancak “range” belirlemeyin:

subnet 192.168.0.0 netmask 255.255.255.0 {
}

Yukarıdaki konfigürasyon ile 192.168.0.0/24 ağına bakan arayüzlerden gelen hiçbir DHCP broadcasti dikkate alınmayacaktır.

Özkan KIRIK

FreeBSD Sistem Yöneticisi

Uzun zamandır, CETURK’un vizyonunda bulunan “Microsoft(c) İşletim Sistemleri dışındaki İşletim Sistemlerine destek” biraz geri planda kalmıştı. Ancak bu konudaki eksikliği gidermek için kolları sıvayarak, “GNU/Linux” ile ilgili bir yazı dizisine başlıyorum.

Öncelikle sizi uyarayım “Windows – Linux Karşılaştırması”  yapmayacağım.

Herşeyden önce “GNU/Linux nasıl bir İS dir” sorusunu cevaplayarak başlamak istiyorum.
Linux, 1991 yılında kendi işimi kendim yaparım felsefesi ile Fin’li bir genc olan Linus Torvalds tarafından yazılmaya başlamıştır. O günden bu güne kadar da milyonlarca gönüllü tarafından geliştirlmektedir. Bir çok işletim sisteminin aksine açık kaynak kodlu – Serbest bir yazılımdır. Burada ki kasıt, “GPL” kısa adlı “Genel kamu Lisansı” ile belirlenmiş temel ilkeler içerisinde size ve halka ait olmasıdır. Normalde bir yazılımı aldığınızda bu yazılım ile sadece “KULLANMA” hakkına sahip olmuşsunuzdur. Bu hakkınızı başkasına devretmeni,z bile yasaktır. Şimdide bir otomobil satın aldığınızı düşünün – bozulduğunda kaputu açmaya, canınız sıkıldığında koltukları değiştirmeye ve ya paraya ihtiyacınız olduğunda başkasına satmaya hakkınız bulunmuyor. Bana hiç iç açıcı gelmedi doğrusu. Ticari yazılımların bir çoğu bu şartlarla size sunulur. İşte GPL ile bu can sıkıcı sınırlarından kurtulabiliyoruz. Neyse bu başka bir yazının konusu. Bu konu ile ilgileniyorsanız www.freesoftware.org adresine uğrayabilirsiniz.

Şimdilik teknik konulara dönelim. Bunlar bazıları için sıkıcı olabilir. Linux’un açık kaynak kodlu olduğunu daha önce belirtmiştim. Bu da istediğiniz anda kaynak kodları inceleme ve değiştirme şansına sahipsiniz demektir. Tabii Koskoca bir işletim sisteminin kaynak kodunun içine girmek sizi korkutuyor olabilir. Bu konuya daha sonra gelicem ama kısaca üzerinden geçmek istiyorum. Linux kaynak kodu bilgisayarlar sistemleri ile ilgili neredeyse herşeyi içermesi dışında bir çok açıdan, sizin yazdığınız “Merhaba Dünya” programından farklı değildir. Örnek vermek gerekirse:

#AX 11FC MVA1D
#BZ 12CF LXYDA

Şaka tabi ki böyle saçma şeyler değil. Burada anlatmak istediğim Linux kaynak kodlarına baktığınızda kötü, göz boyayıcı hacker filmlerinde gördüğünüz anlamsız kodlara benzer şeyler görmeyeceğiniz. Aslında linux kaynak kodları şunlara benzer:

#include
#include
....
struct taskstruct *pidhash[PIDHASH_SZ];
for (a=0; a<10; a++) {
.....

Bu kodlardan bir kısmı Linux kaynak kodu içinde geçiyor bir kısmı ise tamamen düzmece.

Bunlardan başka linux işletim sistemi olarak ne tür teknik yeteneklere sahip bu konuya gelmek gerekiyor.
Linux işletim sistemi basit olarak çok kullanıcılı, çok görevli bir işletim sistemidir. İşletim sistemleri ile ilglenmiş olanlarınız ya da ders olarak görmüş olanlarınız ne dediğimi tam olarak anlamış olabirler. Ama ya anlamayanlar? Biraz onlar için konuyu açmam gerektiğini düşünüyorum. Çok kullanıcılı sistem ya da Çok görevli sistem nedir? Çok kullanıcılı sistem adından da kolaylıkla anlaşılacağı gibi birden fazla kullanıcının sistemi aynı anda ve/ veya farklı anlarda kullanabilmesine izin veren sistemdir. Bu durumda en basit durum olarak evinizde kuracağınız sistemde anneniz, babanız kardeşleriniz ve hatta arkadaşlarınızın sizin çalışmalarınızı engellemeden aynı bilgisayar sistemini kullanmasını sağlayabilirsiniz. İsterseniz Anne ve babanızın gizli dosyalarınıza asla ulaşamamasını, kardeşinizin de cd sürücünüzü kullanamamasını sağlayabilirsiniz.Tabii bu durumu daha geniş tutarsak uygun bir sunucu sistemi kurarak bir çok aptal terminalin, bu sunucu sayesinde kendinden beklenemeycek işlemleri yapabilmesini sağlayabilirsiniz.Doğal olarak bu tür kullanımlar sadece çok kullanıcılı olmak ile sağlanamayabilir. Bu tür sistemlerde aynı anda birden fazla işlemi yapabilme yeteneği de gerekebilir. Bu tür aynı anda birden fazla işlemi yapabilme yeteneğine de “Çok görevlilik” diyoruz.
Bunların yanısıra Linux bir çok işlemci ailesine destek veriyor. Hatta mikrolinux isimli bir proje ile mikrodenetleyiciler üzerinde bile çalışabiliyor. Bu işlemci ailelerini hızlıca geçersek: i386 Ailesi, DEC ALPHAlar, ARMlar, MC 68000 serileri (Atari ve Amigalar gibi mimariler), SUN SPARC’lar sayılabilir. Tabii bu hızlıca geçilen bir liste.

Bunlar Linux’un dışarıdan en kolayca görülebilen yanları. Şimdi konuyu daha da sıkıcı hale getireceğim.  Linux’un iç yapısı hakkında bilgilenmek istemeyen arkadaşlar daha ileride ki daha zevkli olan konulara geçebilirler. Linux günümüzde ki bir UNIX işletim sisteminin sağlaması gereken her türlü özelliğe sahiptir. Bunlardan bazıları şunlardır: Gerçek çok görevlilik, sanal bellek, paylaşılan dinamik kütüphaneler, ihtiyaç anında belleğe aktarma (demand loading), paylaşılan yazma-üzerine-kopyalanan (copy-on-write) çalıştırılabilir dosyalar, düzgün bellek yönetimi ve TCP/IP ağ işlemleri. Aslında bunları tek tek açıklamaya kalkarsam işletim sistemleri üzerine bir döküman çıkar. Kısaca geçeceğim;

Gerçek çok görevlilik : Gerçek bir çok görevlilik uygulaması, görevleri farklı işlemciler üzerine dağıtmak da mümkündür.

Sanal bellek: Çalıştırılan programların gerçek fiziksel bellek miktarından daha fazla olduğuna inandırmanın bir yolu.

Paylaşılan dinamik kütühaneler: Bir çok programda kullanılan program guruplarının tek sefer belleğe yüklenmesini sağlayan bir teknloji.

İhtiyaç anında belleğe aktarma: Özellikle yazılım kütüphanelerinin herhangi bir çalışma anında belleğe yüklenebilmesine izin veren teknoloji.

Paylaşılan yazma-üzerine-kopyalanan çalıştırılabilir dosyalar: Aynı programın bir den fazla çalıştırılması durumunda aynı bellek alanını kullanılabilmesini sağlayan teknolojidir. Eğer kod üzerinde değişiklikler boy gösterirse, kod farklı alana kopyalanır.

Düzgün Bellek Yönetimi: Belleğin gerektiğinde gerektiği kadar kullanılması ve kullanılması gereksiz hale gelen belleğin sisteme geri kazandırılması.

TCP/IP: Anlatmaya gerek duymuyorum. Internet bağlantısı olmadan bir bilgisayar ne işe yarar? (ve şu an öyle bir bilgisayar kullanıyorum :’( )

Linux bunları yapabilen, monolitic bir işletim sistemidir. Monolitic işletim sistemlerinde her şeyi yapan tek bir çekirdek vardır. Ancak Linux yavaş yavaş mikrokernel yapısına doğru kaymakta denebilir. Mikro Kernel mimarisinde ise her şey birbirinden bağımsız çekirdek parçaları tarafından yerine getirilir. Mikrokernel bu parçaların (modüller denebilir) aralarındaki ilişkileri sağlayan yazılımdır.

Galiba biraz daha devam edersem linux çekirdeğinin veri yapılarına gireceğim. Sanırm daha zevkli sayılan yüzeysel konulara geçmem gerek. Yoksa buraya kadar okuma azmindeki son bir iki kişiyi de kaybedeceğim. Uzunca da oldu sanırım. E yazı dizisi lduğuna göre bir mola vermek gerek.

İsterseniz değinmem gerektiğini düşündüğünüz konularda ya da yanlışlık yapmış olabileceğim konularda ve ya herhangi bir amaç ile bana özel mesaj veya e-posta gönderebilirsiniz. Teşekkürler.

Onur Yalazı
onur@yalazi.org

Bu kurulumlar, FreeBSD’nin “PORTS” mantığı çerçevesinde yapılacaktır.
“PORTS” mantığını daha sonra anlatacağım.

Apache & Mod_Php Kurulumu:

MOD_PHP’nin kurulabilmesi için öncelikle APACHE’nin kurulu olması gerekiyor.
Bu öncelik sırasını bizim ezbere bilmemiz gerekmiyor. Bu problemi PORTS çözüyor.
Yani doğrudan mod_php yi kurmaya çalıştığınızda, sistem öncelikle Apache’yi kuracak, daha sonra da mod_php’nin ihtiyaç duyduğu diğer paketleri kuracak, en son mod_php’nin kurulumuna geçecektir. Şimdi bunu nasıl yapacağımıza bakalım:

Eğer internete doğrudan bağlı değilseniz, internete bağlanmanız gerekiyor.
Eğer internete bağlı değilseniz ve gerekli paket dosyaları sisteminizde yüklü değilse bu kurulumu gerçekleştiremezsiniz.

www# _
www# cd /usr/ports/www/mod_php
www# make install all
 
Komutunu çalıştırdıktan sonra karşınıza bir menü gelecek. Buradan php’nin kurmak istediğiniz modüllerini seçin ve “OK” butonuna basın. Sonra geriye yaslanın. Kurulumun süresi tamamen internet bağlantınızın (downloadlar için) ve CPU’nuzun (derleme işlemleri için) hızına bağlıdır.

Bu işlem tamamlandıktan sonra Apache & PHP sisteme kurulmuş olacaktır.
MySQL Server kurulumu:

www# _
www# cd /usr/ports/databases/mysql323-server
www# make install all
 
MySql’in kurulumu, mod_php’nin kurulumundan biraz daha fazla zaman alacaktır.
Servislerin Başlatılması :
Kurulum tamamlandıktan sonra, işletim sistemini restart etmeden servisleri çalıştırmak istersek:
www# _
www# rehash 
Apache’nin Başlatılması:
www# apachectl start
veya
www# /usr/local/etc/rc.d/apache.sh start 
MySQL Server’in başlatılması:
www# /usr/local/etc/rc.d/mysql-server.sh start

     Özkan KIRIK 
    FreeBSD Sistem Yöneticisi