Varsayalım ki daha önce Delphi ile az çok program yazdınız. Konu Web uygulamaları olduğunda Delphi’nin geri kaldığını düşünüyorsanız imdadınıza Delphi Prism yetişiyor. Öncelikle 1 yıl önce kişisel sitemde sizinle paylaştığım Delphi Prism’le ilgili kısa makaleyi küçük ekleme ve değişikliklerle tekrar size sunacağım. Devamında birkaç makale boyunca Delphi Prism’den söz edeceğim.

Yakın bir zamanda(yani 2008 yılı içinde) Delphi Prism adında yeni bir uygulama geliştirme aracı daha doğrusu bir derleyici programcıların istifadesine sunuldu. Bu ürün vesilesi ile öncelikle bir Delphi tarihi özeti geçeceğim. Microsoft’un ilk .NET Framework sürümünü hazırladığı günlerde Delphi’nin kullanıma sunulmuş en son sürümü Delphi 7 idi. Masaüstü uygulamalar geliştirmek için o günlerin en iyi programlama dili ve uygulama geliştirme aracıydı. Derken Microsoft firması .NET Framework teknolojisini ve .NET uyumlu programlama dillerini kullanıma sundu. Bir süre sonra Borland firması Delphi 8 adıyla Delphi’nin .NET uyumlu sürümünü piyasaya vermekle birlikte Microsoft’un Visual Studio’su ve yeni programlama dilleri(Visual Basic .NET ve C#) kadar programcılardan ilgi görmedi. İşin özü konu Web uygulamaları geliştirmek olduğunda programcılar ağırlıklı olarak tercihlerini Microsoft ürünü araçlardan yana yaptılar. Kişisel görüşüme göre asıl sorun Borland’ın .NET Framework desteği konusunda Microsoft’u çok geriden takip etmesiydi. Örneğin Delphi ile Web uygulaması geliştiren programcılar .NET Framework 2.0 desteği için uzun süre beklemek zorunda kaldılar. Şu günlerde(2008 yılı içinde) Microsoft firması Visual Studio 2008 ile .NET Framework 3.5 desteğini sunarken Borland(artık CodeGear demek gerek) ürünü Rad Studio 2007 ile gelen .NET uyumlu Delphi 2007 ile ancak .NET Framework 2.0 uyumlu ASP.NET uygulamaları geliştirmek mümkün olabildi. Bir süre önce Embarcadero firması(Delphi ve C++ Builder’ın yeni sahibi firma) RemObjects firmasının Oxygene adlı Object Pascal derleyicisinin haklarını satın alıp Delphi Prism adıyla piyasaya verdi. 

Konunun uzmanlarının bildiği gibi C#, C++ ve Visual Basic programlama dilleri ile .NET uyumlu uygulamalar geliştirmek için kullanılan bilgisayara ilgilenilen .NET Framework sürümünü kurmak yeterli olmaktadır. Çünkü Microsoft firması sözünü ettiğim derleyicileri .NET Framework ile birlikte ücretsiz olarak dağıtmaktadır. Programcı kodunu istediği dilde Not Defteri veya başka bir editörle yazıp .NET Framework ile gelen derleyici ile derleyip kullanabiliyor. Tabii Not Defteri gibi bir editörle .NET uyumlu uygulama geliştirmek zahmetli olduğu için programcılar Visual Studio’yu veya yukarıda saydığım dillere özel ücretsiz Express Edition‘ları kullanıyorlar.

Gelelim Delphi Prism’e. Yukarıda anlatılanlara göre Microsoft’un .NET Framework ile birlikte verdiği derleyiciler .NET ile gelen sınıfları kullandıkları için .NET Framework kurulu olmayan bilgisayarda C# veya Visual Basic derleyicilerinden yararlanmak mümkün değildir. Bu durumda .NET uyumlu Delphi kodunu derleyebilmek için eski adı Oxygene olan Delphi Prism derleyicisini kurmamız gerekiyor. Bu amaçla CodeGear.com’dan veya RemObjects.com‘dan deneme sürümünü indirip kurduğunuzda Delphi dilinin kurallarına göre .NET uyumlu uygulama geliştirmek mümkün hale geliyor.

Tabii programcılar Rad Studio veya Visual Studio gibi IDE’lere alışalı yıllar olduğu için IDE desteği olmayan derleyicilere dönüp bakmıyorlar. Bu nedenle RemObjects firması Oxygene adlı Object Pascal derleyicisini hazırlarken Visual Studio desteğini verdi. Başka bir deyişle RemObjects firması .NET Framework ile gelen derleyicilerin sayısını bir arttırıp Visual Studio ile Object Pascal kodu yazabilme imkanını Delphi programcılarına sundu.

Yani işin özü şudur: Daha önce Delphi ile masaüstü uygulamalar geliştirdiniz; sonra baktınız ki Delphi’nin .NET uyumlu sürümü .NET uyumlu Web uygulamalarını geliştirmede yetersiz kalıyor. Ötesi Visual Basic veya C# gibi yeni bir programlama dili öğrenmek istemiyorsunuz. Bu durumda imdadınıza Oxygene adlı Object Pascal derleyicisi yetişiyor. Ne mi yapmak gerekiyor? Kullandığınız bilgisayara önce .NET Framework, sonra Visual Studio’yu kuruyorsunuz. Devamında RemObjects.com’dan Oxygene’i indirip kuruyorsunuz. Sonra ekrana Visual Studio’nun New Project diyalog kutusunu getirdiğinizde tıpkı Visual Basic gibi tıpkı C# gibi Oxygene adlı Object Pascal derleyicisinin listelendiğini görüyorsunuz.

Oxygene programcılardan ilgi görünce Delphi ve C++ Builder’ın yeni sahibi Embarcadero firması RemObjects firması ile anlaşıp Oxygene’e Delphi Prism adını verip dağıtmaya başladı. Tekrar etmek gerekirse Delphi Prism ile uygulama geliştirebilmek için kullandığınız bilgisayara önceden .NET Framework ve Visual Studio’yu kurmanız gerekiyor. Çünkü Delphi Prism, Visual Studio ile entegre çalışıyor. Yani Visual Studio’dan yararlanıyor.

Delphi Prism kimler için sorusuna şu cevap verilebilir: Visual Studio ile Delphi programlama dilini kullanarak masaüstü ve web uygulamaları geliştirmek isteyenler tercih edebilir. Tabii Visual Studio ortamında kullanılan Delphi Prism %100 klasik Delphi uyumlu değildir. Çünkü Oxygene yani Delphi Prism ile Delphi diline yapılmış eklemeler ve geliştirmeler bulunmaktadır. Örneğin Procedure ve Function yerine, yani her ikisinin yerine Method anahtar kelimesi kullanılabilmektedir.

Yakın bir zamanda piyasaya verilen Rad Studio 2010 paketinden çıkan Delphi sürümü ile ASP.NET uygulaması geliştirmek mümkün değildir. Akla hemen şu soru geliyor : Delphi Prism, Embarcadero firmasının Rad Studio’su ile entegre çalışabiliyor mu? Cevap: Hayır. Belki bir süre sonra Delphi Prism’in Rad Studio ile çalışan versiyonu hazırlanır.

Kısaca özetlemek gerekirse Delphi Prism, .NET Framework ve Visual Studio’dan yararlanıp Delphi dilini kullanarak masaüstü ve ASP.NET uygulamaları geliştirmenize imkan sağlıyor. Burada yayınlamak istediğim makale dizisini hazırlarken .NET Framework 3.5 ve Visual Studio 2008 kurulu bir makineden yararlanacağım. Delphi Prism’in deneme sürümünü aşağıda verilen adresten indirebilirsiniz.

https://downloads.embarcadero.com/free/delphi_prism 

Konuyu adım adım anlatmak için Oxygene’nin henüz Delphi Prism olmadan önceki halini RemObjects.com’dan indirip kuracağım. RemObjects.com’dan indirdiğim exe dosyayı çalıştırınca ekrana ilk olarak aşağıda verdiğim diyalog kutusu geldi.

Oxygene, Visual Studio’nun hem 2008 hem de 2005 sürümünü desteklemektedir. Başka bir deyişle Oxygene’i kurmak istediğiniz bilgisayarda Visual Studio 2005 varsa bundan yararlanabiliyor. Kurma işlemine devam etmek üzere Next düğmesini tıkladığınızda ekrana önce lisans haklarıyla ilgili diyalog kutusu gelmektedir. Devamında Oxygene’nin kurulacağı klasörün seçildiği diyalog kutusuyla karşılaşılmaktadır.

Verilen ekran görüntüsünden fark edeceğiniz gibi Oxygene, Delphi Prism olarak paketlenmeden önceki halinde varsayım olarak RemObjects Software\Oxygene klasörüne kurulmaktadır. Kurma işlemine devam etmek üzere Next düğmesini tıkladığınızda ekrana Visual Studio ile ilgili diyalog kutusu gelmektedir.

Verilen ekran görüntüsünden fark etmiş olacağınız gibi Oxygene ile birlikte ayrıca Visual Studio 2008’ın SP1’li kopyası gelmektedir. Bu sırada Oxygene kurmak istediğim bilgisayarda Visual Studio’nun 2008 sürümü olsaydı bu diyalog kutusundaki Install Visual Studio 2008 for Oxygene onay kutusu seçilemez durumda olurdu. 

Verilen bu ekran görüntülerini dikkatlice incelediğinizde Oxygene’in .NET Framework’ün 3.5 sürümüne gerek duyduğunu fark ederseniz. Bu nedenle Oxygene kurmak istediğiniz bilgisayara önceden .NET Framework 3.5 kurmanız önerilir.

İşleme devam etmek üzere Next düğmesi tıklandığında ekrana aşağıdakine benzer bir diyalog kutusu gelmektedir. Bu ekran görüntüsünü aldığım sırada kullandığım bilgisayarda Visual Studio 2008 kuruluydu. Bu sırada kullandığım bilgisayarda Visual Studio 2005 kurulu olsaydı bu Visual Studio sürümünü temsil eden onay kutusu seçilebilir durumda olurdu. Oxygene uygulamalarını hangi Visual Studio sürümüyle geliştirmek istiyorsanız o sürümü veya sürümleri seçmelisiniz.

Oxygene’i ile uygulama geliştirirken Visual Studio’nun 2008 sürümünden yararlanmak istediğim için bu diyalog kutusundaki Microsoft Visual Studio 2008 onay kutusunu seçip işleme devam etmek üzere Next düğmesini tıkladım. Bir sonraki adımda konsolda derleme yapılırken kullanılacak derleyicinin arama yoluna dahil edilmesi ve pas uzantılı kod dosyalarının Oxygene’le açılması konusunda ayarlamalar yapılmaktadır.

Kurma işlemine devam etmek üzere Next düğmesini tıkladığınızda size birkaç soru daha yöneltildikten sonra kurma işlemi kısa sürede tamamlanır. Oxygene kurulduktan sonra Başlat menüsüne Visual Studio 2008’i başlatan bir komut eklenmektedir. Daha önce işaret edildiği gibi Oxygene veya Delphi Prism kurulduktan sonra Visual Studio’nun New Project diyalog kutusuna Oxygene’le ilgili seçenekler olmaktadır. Oxygene uygulamalarını hazırlarken Visual Studio’dan yararlanmak istemiyorsanız kodunuzu Not Defteri gibi bir editörle hazırlayıp komut satırı derleyicisi ile derleme yapabilirsiniz. Bu derleyicinin yerini aşağıda görebilirsiniz.

Bu makalelerde Oxygene yerine elden geçirilip Delphi Prism 2010 adıyla piyasaya verilen sürümü kullanmak istediğim için embarcadero.com’dan deneme sürümü indirip kurdum. Bir sonraki makalede temelden Delphi Prism’den söz etmeye başlayacağız.

Memik YANIK
memikyanik@hotmail.com
www.memikyanik.net